60 yýllýk Türkiye – Ýsrail iliþkisinin unutulmuþ tarihi…
Baþbakan Erdoðan’ýn Salý günü grup toplantýsýnda yaptýðý konuþma Ýsrail’le iliþkilerde yeni bir döneme girildiðini gösteriyor. Bu, tartýþmasýz bugüne kadar Ýsrail’le kurulan iliþkilerin en gergin dönemi.
Türkiye’nin, kurulduðu 1948 yýlýndan bu yana bu Ýsrail devletiyle ikili iliþkileri zaten çok dalgalý bir seyir izlemiþti.
Ýsrail’in Türkiye’de kendine çok yakýn hükümetler bulduðu oldu. Ama Türkiye’nin “milli-dini” kimliðini öne çýkarmak istediði dönemlerde iliþkilerde ciddi gerginlikler de yaþandý.
Bu gerginliklere neden olan þey, çoðu zaman Ýsrail’in bir bilgisayar oyunu kahramaný gibi ona buna ateþ açmasý, “en iyi savunma olarak saldýrý” silahýný kullanmasýydý.
Türkiye açýsýndan bakýldýðýnda, Ýsrail hep bir turnusol kaðýdýydý. Türk hükümetlerinin belirli konularda ne yapýp ne yapamayacaðý önce ABD, ardýndan Ýsrail dikkate alýnarak yorumlandý.
Hükümetler içerde Ýsrail’e soðukmuþ gibi görünürken, askeri ve ticari anlaþmalar çok az sekteye uðradý, uluslararasý arenada ortak tavýrlar daha çok dikkat çekti.
60 yýllýk iliþkilerin dökümü, bize bunlarý gösteriyor…
30 BÝN YAHUDÝ ÝSRAÝL’E GÖÇTÜ
14 Mayýs 1948’de, Filistin’de Ýngiliz egemenliði sona erdi ve Ýsrail baðýmsýzlýðýný ilan etti. Weisman Ýsrail’in ilk cumhurbaþkaný oldu. Ýsrail’i ilk ABD ve Rusya tanýdý. Bir yýl sonra, Ýsrail’i resmen tanýyan ülkelerden biri Türkiye’ydi...
Yine Mayýs 1949’da Ýsrail, pazartesi günü, 60 yýl sonra kendisi hakkýnda kýnama kararý veren BM’ye girdi.
Bu yýllarda, 1942’de yürürlüðe giren Varlýk Vergisi uygulamasýnýn olumsuz sonuçlarý ortaya çýkmaya baþladý. 1948 – 50 arasýnda yaklaþýk 30 bin Türkiyeli Yahudi Ýsrail’e göçtü. Sevindirici sürpriz, Ýsrail’e giden Yahudiler’den 177 kiþilik bir grubun, Aralýk 1951’de Türkiye’ye dönmesiydi.
Ýsrail kurulur kurulmaz çevresindeki ülkelerde “operasyonlara” baþladý. Bunlar arasýnda en ölümcüllerinden biri, Ýsrail askerlerinin Ürdün’deki üç kasabaya saldýrý düzenleyip 56 kiþiyi öldürmesiydi.
MENDERES’LE SICAK ÝLÝÞKÝLER
Buna karþýn Adnan Menderes’li Demokrat Parti yýllarýnda Türkiye, bazý Arap ülkeleriyle iliþkilerinin bozulmasý pahasýna Ýsrail’e yakýn durdu.
1955’te kurulan güvenlik ve savunma örgütü Baðdat Paktý bunun en iyi örneðiydi. Baðdat Paktý, Türkiye ile Irak arasýnda imzalanan Karþýlýklý Ýþbirliði Antlaþmasý’na 4 Nisan’da Ýngiltere’nin, 23 Eylül’de Pakistan’ýn, 3 Kasým’da Ýran’ýn katýlmasýyla oluþtu. ABD ise Pakt’ta gözlemci üye olarak yer aldý. Ortadoðu’da Sovyetler’ karþý NATO’nun bir uzantýsý olarak ABD’nin öncülüðünde kurulan Baðdat Paktý’nýn oluþum sürecinde, Batý ile Ortadoðu arasýnda etkin bir rol oynamaya çalýþan Türkiye de yoðun çaba harcadý. Ancak Türkiye’nin, Arap ülkelerinin çýkarlarýna aykýrý bir siyaset izlenmeyeceði konusunda güvence vermesine karþýn, Mýsýr ve Suriye’nin baþýný çektiði Arap devletleri Baðdat Paktý’ný tepkiyle karþýladýlar. Paktý Batý emperyalizminin bir aracý, Ýsrail’e hizmet eden bir örgüt olarak gören bu ülkeler, tepki olarak kendi aralarýnda savunma antlaþmalarý imzaladýlar. Baðdat Paktý, Türk – Arap iliþkilerini olumsuz etkilediði gibi, Sovyetler ile soðuk olan iliþkileri daha da gerginleþtirdi.
Türkiye’nin 1956’da Ýsrail ile diplomatik iliþkilerini kesmesi bile, buna engel olamadý.
Bu arada Ortadoðu’da gerilim týrmanýyordu. Süveyþ Kanalý nedeniyle yaþanan gerginlikte, Ýsrail kuvvetleri Mýsýr’ýn elinde tuttuðu Gazze Þeridi’nde 36 askeri ve 6 sivili öldürdü. Mýsýr, Süveyþ Kanalý’ný millileþtirdiðini açýklayýnca 1956 Ekimi’nde Mýsýr sýnýrýný geçen Ýsrail birlikleri kanala doðru ilerlemeye baþladý. Arap – Ýsrail savaþýna Ýngiltere ve Fransa, Mýsýr’ý bombalayarak müdahale etti.
1957’de, NATO ve Baðdat Paktý’na karþý çýkan, Eisenhower Doktrini’ni kabul etmeyen Suriye’nin Sovyet desteðini saðlayan bir anlaþmaya imza atmasý, bölgede Sovyetler’in Suriye kanalýyla Ortadoðu’ya yerleþeceði endiþesini arttýrdý. Türkiye bu endiþeyi paylaþan Irak, Ürdün, Ýsrail ve Lübnan’la yine ayný çizgide yer aldý. Neticede Ýsrail, BM ve ABD’nin isteðine uyarak, Gazze ve Akabe Körfezi’nden çekileceðini bildirdi.
IRAK’TA DARBE KARÞITI YAKINLAÞMA
Menderes ve hükümetini 1958’de Ýsrail’e iyice yaklaþtýran, Irak’ta Temmuz’da yaþanan, Abdülkerim Kasým’ýn gerçekleþtirdiði darbeydi. Bu darbe ayný tehlikeyi hisseden Menderes’i çok endiþelendirmiþti. Devrilen rejimin baþbakaný ve Ýstanbul eðitimli bir Osmanlý subayý olan Nuri Said’le kurmuþ olduðu yakýn dostluk nedeniyle Menderes Irak’a müdahale ederek krallýðý kurtarmak istiyordu. ABD Baþkaný Eisenhower’dan da müdahalede bulunarak Irak Devrimi’ni ezmesini isteyen Ýsrail Baþbakaný David Ben Gurion da, Menderes’i bu yönde cesaretlendiriyordu. Eisenhower böyle bir iþe giriþmedi. Irak’ta olanlarýn ilginç sonucu ise Türkiye ile Ýsrail arasýndaki yakýnlaþma oldu.
28 Aðustos’ta gizlice Ankara’ya gelen Ben Gurion, Dýþiþleri Bakaný Golda Meir, Genelkurmay Baþkaný Hayim Laskov ve Büyükelçi Sasun’la birlikte Menderes ve Dýþiþleri Bakaný Fatin Rüþtü Zorlu’yla buluþtu. Görüþmeye katýlanlarýn bir bölümüyle söyleþiler yapan bir gazeteci þöyle anlatýyordu: “Ben Gurion ve Menderes, Mýsýr’da Nasýr’ýn Ortadoðu’daki etkisini kýrmaya yönelik birkaç ortak etkinlik konusunda anlaþmaya vardýlar. Bu anlaþmalar birkaç yýl daha sürdükten sonra, Ankara’nýn Ortadoðu politikasýný deðiþtirmesi üzerine 1960’larda giderek zayýfladý…”
ÝSRAÝL HAVA YOLLARI ÝSTANBUL BÜROSUNA BOMBA
1967’de yeni bir Arap – Ýsrail savaþý baþladý. Haziran’da Mýsýr, Ürdün ve Suriye topraklarýna giren Ýsrail, Arap hava kuvvetlerini tahrip etti. Arap- Ýsrail savaþý sonunda Gazze Þeridi, Golan Tepeleri, Doðu Kudüs, Batý Þeria ve Sina Yarýmadasý Ýsrail iþgaline altýna girdi. Ýsrail Savunma Bakaný, Gazze’yi ilhak ettiklerini açýkladý. Türkiye ise ancak 1968 Martý’nda Ýsrail’i protesto etti.
Bu tarihten sonra Ýsrail saldýrganlýðýna tepkiler Türkiye topraklarýnda da artmaya baþladý. Önce 1970 Martý’nda 32 Mýsýrlý’nýn Ýsrail hava saldýrýlarý sonucunda ölmesi, Nisan’da ise yine Ýsrail bombardýmanýnda 30 Mýsýrlý çocuðun ölmesi, Nisan’da Ýsrail Hava Yollarý’nýn Ýstanbul bürosuna bomba atýlmasýyla sonuçlandý.
1973’te yeni bir Arap – Ýsrail savaþýný baþlatan olay, Ýsrail jetlerinin Þubat ayýnda Libya yolcu uçaðýna ateþ açmasý ve 74 kiþinin ölümüne neden olmasýydý. Ekim’de Mýsýr ve Suriye iki cepheden Ýsrail’e karþý büyük bir saldýrýya geçti.
PETROL KRÝZÝNE SEBEP OLDU
Ýsrail’in baþlattýðý bu savaþ, dünyada büyük petrol krizinin yaþanmasýna neden oldu. ABD’nin Ýsrail’i savaþta desteklemesi, petrol fiyatlarýnýn yükselmesine neden oldu; 10 Arap devleti petrol fiyatlarýnýn yüzde 70 oranýnda yükseltilmesine ve her ay petrol üretimini yüzde beþ oranýnda azaltmaya karar verdi. Aralýk’ta Tahran’da toplanan petrol üreticileri, petrol fiyatlarýný yüzde 130 oranýnda artýrdý ve ABD’yle Hollanda’ya petrol sevkiyatýný bir süre için durdurdu.
Ýki yýl sonra Türkiye, Ýsrail’e tarihinde ikinci kez tepki göstererek bu ülkenin BM’den ihracýný isteyen Ýslam Konferansý kararýna katýldý.
Ýsrail’in Filistin’deki uygulamalarý 1976’da bir kez daha Türk topraklarýnda ölümle sonuçlanan bir eyleme neden oldu. Temmuz ayýnda iki Filistinli gerilla, 11 Aðustos akþamý Yeþilköy havaalaný dýþ hatlar bölümündeki Ýsrail uçaðý yolcularýný otomatik silahlarla taradý. Gerillalarýn bomba da kullandýklarý saldýrýda yabancý uyruklu 4 kiþi ölürken, ikisi polis 20 kiþi yaralandý. Türkiye’de böyle bir olaya neden olduklarý için özür dileyen iki gerilla, eylemi Ýsrail’in Uganda baskýnýnýn intikamýný almak için düzenlediklerini söylediler. Ertesi yýl Ýsrail’in Lübnan’a düzenlediði hava saldýrýsýnda 68 kiþi öldü.
12 EYLÜL’DEN SONRA ÝLÝÞKÝLER DONDURULDU
80’li yýllar, Türkiye – Ýsrail iliþkileri açýsýndan yine zor geçti. 1980 Aðustosu’nda Ýsrail’in Kudüs’ü baþkent yapmasýný protesto eden Türkiye, buradaki baþkonsolosluðunu kapatma kararý aldý. Aralýk ayýnda ise askeri rejim Ýsrail’le iliþkileri dondurdu.
Ancak Þubat 1982’de BM’de kabul edilen Ýsrail’e yaptýrým kararý oylamasýnda Türkiye çekimser oy kullandý. Zaten Ýsrail bugün olduðu gibi yine kimseyi dinlemiyordu. Haziran’da Lübnan’a hava, kara ve denizden büyük bir saldýrýya geçti. Daha sonra Lübnan’ý iþgal etti.
Bu arada 1984 Eylülü’nde, Necdet Calp’in baþkanlýðýný yaptýðý Halkçý Parti milletvekillerinin TBMM’nin onayýný almadan Ýsrail parlamentosunun davetlisi olarak Tel Aviv’e gitmesi Türkiye ile Arap ülkeleri arasýnda diplomatik bir kriz yarattý.
80’lerde Ýsrail, askeri – sivil hedef ayrýmý gözetmeksizin yaptýðý saldýrýlara devam etti. 1985’te Tunus’taki FKÖ bürolarýna yapýlan hava saldýrýsýnda 50 kiþi öldü. 1988’de ise Ýsrail komandolarý FKÖ askeri komutaný Ebu Cihad’ý Tunus’ta öldürdü.
500. YIL ETKÝNLÝKLERÝ ÝLÝÞKÝLERÝ DÜZELTTÝ
90’larýn baþý, Türkiye ve Musevi cemaati arasýndaki iliþkiler açýsýndan özel yýllardý ve bu durum iliþkilerde yeni bir dostluk rüzgârýna neden oldu. Ýspanya’dan engizisyon baskýlarýndan kaçarak Osmanlý Ýmparatorluðu’na sýðýnan Museviler, Türkiye’ye geliþlerinin 500. yýlýný 1992’de bir dizi etkinlikle kutladýlar. Mart ayýnda Türkiye’deki Musevi cemaati, 500. yýldönümünü Neve Þalom sinagogunda düzenlenen þükran duasý töreniyle kutladýlar. 16 Temmuz’da Dolmabahçe Sarayý’nda Cumhurbaþkaný Özal ile Ýsrail Cumhurbaþkaný Haim Herzog’un da katýldýklarý bir gala gecesi düzenlendi. Herzog bu gecede Türkiye’yi övdü. Ancak ayný yýl Ýsrail Büyükelçiliði koruma amiri Ankara’da otomobiline konan uzaktan kumandalý bombanýn patlamasý sonucu öldü.
Yine de 1994’te, Ýsrail Cumhurbaþkaný Ezer Weizman, Cumhurbaþkaný Süleyman Demirel’in konuðu olarak Türkiye’ye geldi. Ayný yýl Türkiye ile Ýsrail arasýnda teröre karþý iþbirliði anlaþmasý imzalandý.
REFAH PARTÝLÝ YILLARDA GÖSTERMELÝK SOÐUKLUK
1996’da iktidarda kendine yer bulan Refah Partisi’nin Ýsrail’le iliþkiler konusunda ne yapacaðý çok merak ediliyordu. Necmettin Erbakan, Ankara’nýn izlediði Batý yanlýsý dýþ siyaseti muhalefetteyken sürekli eleþtirmiþti. NATO yerine Ýslami bir askeri pakttan söz eden Erbakan, Avrupa Birliði – Ortak Pazar yerine de, zamanla birlik haline gelebilecek bir Ýslam ortak pazarý hayal etmekteydi. Ankara’nýn iþbirliði içinde olduðu bütün Batýlý kurum ve kuruluþlar, Erbakan’ýn gözünde, Siyonistlerce desteklenen Hýristiyanlar’ýn dünya hakimiyeti mekanizmalarýydý.
DYP ile koalisyon hükümeti kurduktan sonra, iktidardaki Erbakan’ýn dýþ politikada ne yapacaðý, Çiller Dýþiþleri bakaný olduðu halde merak konusuydu.
Aslýnda Erbakan’ýn devraldýðý dýþ siyasetin deðiþtirilmesi neredeyse olanaksýzdý. Ýslami dünyayla iliþkilere aðýrlýk verip, Ýsrail’le gittikçe artan iliþkileri dondurabilmesi gerçekten zordu.
Yine de Washington’la soðukluk çýkarmak istediðine iliþkin ilk iþaret, 1996 Þubatý’nda, Amerika’daki egemen çevrelerin ve Ýsrail’in hiç hoþlanmadýðý Ýslam Ulusu örgütünün baþkaný Amerikalý Louis Farrakhan’ý kabul etmesi oldu. Baþbakan olduktan kýsa süre sonra da, 1996’da Ýran’a gitti. Amacý Ýran’la ticareti geliþtirmek olan bu gezide Erbakan’a, içinde yüz kadar iþadamý bulunan kalabalýk bir heyet eþlik ediyordu. Libya’yla birlikte Ýran’ý da “terörist devlet” sýfatýyla damgalamýþ olan Washington, bu ziyaretten pek memnun olmamýþtý. Ancak, Erbakan’ýn dýþ politika danýþmaný Abdullah Gül, baþbakanýn ziyaretinin kesinlikle ABD’ye karþý bir tavýr olarak görülmemesi gerektiðini söyledi. Ticaretin yaný sýra, Erbakan’ýn Ýran ziyaretinin baþka bir nedeni de, Ýsrail’le yapýlan antlaþmalarýn önüne geçememesi ve Çevik Güç’ün ülkede kalma süresinin uzatýlmasýný onaylamasý dolayýsýyla kaybettiði prestiji yeniden kazanmaktý.
Erbakan’ýn Ýsrail’le iliþkileri bir iç politika malzemesi olarak kullandýðýný söyleyebiliriz. Zira 1997 Martý’nda Ýsrail’le yeni bir askeri modernizasyon anlaþmasý yapýldý.
2000’li yýllara ise AK Parti’nin Ýsrail politikasý damga vuruyor. Son günlerin daha net gösterdiði gibi bu dönem, yeni bir yazýyý ve deðerlendirmeyi hak ediyor…
KÜRÞAD OÐUZ
http://www.haberturk.com/gundem/haber/519693-israille-60-yil-bitmeyen-gerilim
.JPG)
